کتاب نقش الگوها در تربیت اخلاقی نوجوانان با تاکید بر منابع اسلامی

 ۲۲۰ صفحه – رقعی (شومیز) – چاپ ۱ – ۱۰۰۰ نسخه  ISBN: ۹۷۸-۶۰۰-۸۳۵۶-۴۷-۹
 تاریخ نشر:۹۸/۰۹/۱۱  
کد دیویی:۲۹۷.۴۸۲۷
  زبان کتاب:فارسی  محل نشر:تهران – تهران

دانلود نسخه الکترونیکی

تحویل اکسپرس
7 روز ضمانت بازگشت
ضمانت اصل بودن

توضیحات

بر اساس آموزه‌ها و تعالیم وحیانی، جایگاه تربیت در تعالی انسان‌ها از ارزش ویژه‌ای برخوردار است که این ارزش مختص به تعالیم اسلامی نیست بلکه با مروری بر آموزه‌های سایر ادیان آسمانی می‌بینیم یکی از اهداف اساسی تمام انبیاء هدایت، تزکیه[۱]و تعلیم و تربیت امت خویش بوده است.

تربیت دارای ساحت‌های مختلفی ازجمله تربیت اخلاقی، عبادی، اعتقادی، و غیره است که تربیت اخلاقی یکی از مهم‌ترین ساحت‌های تربیتی است چراکه تعالی و سعادت انسان معلول تربیت اخلاقی[۲] است. افزون بر آن تربیت اخلاقی همانند سایر ساحت‌های تربیت دارای مبانی، اهداف، اصول و روش‌هایی است که بررسی همه این مؤلفه‌ها در این پژوهش ممکن نیست. ازاین‌رو، در پژوهش حاضر فقط به بحث روش‌های تربیت اخلاقی، آن‌هم فقط یک روش خاص پرداخته می‌شود.

در تربیت اخلاقی روش‌های مختلفی مؤثر هستند؛ مانند موعظه و نصیحت، عبرت‌آموزی، امرونهی و حکمت‌آموزی، احسان و غیره، که یکی از روش‌های تربیتی مؤثر در تربیت اخلاقی، روش الگویی است؛ روش الگویی به دلیل اینکه یکی از روش‌هایی است که به‌طور غیرمستقیم در تربیت استفاده می‌شود کارآمدی بیشتری دارد و در بعد بینشی، گرایشی و رفتاری انسان می‌تواند تأثیر داشته باشد و همچنین بخش مهمی ازآنچه هر فرد یاد می‌گیرد، از طریق الگو گیری است چراکه الگوپذیری راهی برای شکل‌دهی رفتار و تفکر، تعریف‌شده است.

در یادگیری از طریق مشاهده، شخص به دو صورت آگاهانه و ناآگاهانه الگو می‌پذیرد که اگر این الگو گیری آگاهانه باشد، شخص از طریق استدلال شخصی به تجزیه‌وتحلیل گفته‌ها و اعمال الگوی خود می‌پردازد و نگرش‌ها، عقاید، ارزش‌ها و رفتار خود را تغییر داده، خود را هر چه بیشتر به الگوی موردنظر شبیه می‌سازد، این فرایند در سه مرحله شکل می‌گیرد، در مرحله اول در بعد بینشی، با اعطای بینش و شناخت، در مرحله دوم در بعد گرایشی، با ایجاد انگیزه و در بعد رفتاری (کنشی)، بعد از اعطای بینش و انگیزش، رفتار شکل می‌گیرد[۳] و شکل‌گیری این فرآیند در صورتی است که الگو به‌عنوان مربی انتخاب می‌گردد و به‌طور مستقیم با او در ارتباط است که این پژوهش بر اساس این فرایند تدوین‌شده است.[۴]

تربیت، به مجموعه‌ای از اعمال یا تأثیرات عمدی و هدف‌دار یک انسان به‌منظور اثرگذاری بر شناخت‌ها، عواطف و رفتارهای انسان یا انسان‌های دیگر بر اساس برنامه‌ای سنجیده، گفته می‌شود.[۵]

اخلاق، «خلق» عبارت از حالتی در نفس انسان است که بدون تأمّل و تفکر انسان را دعوت به عمل می‌کند. مثلاً کسی که دارای خلق «سخاوت» است، آن خلق او را وادار به جود و انفاق می‌کند، مثل دیدن و شنیدن که از افعال طبیعیه اوست.[۶]

تربیت اخلاقی، مجموعه‌ای از اقدامات و فعالیت‌هایی است که مربی به‌منظور آشنا کردن متربی با اصول و ارزش‌های اخلاقی و پرورش گرایش‌ها و فضیلت‌های اخلاقی در متربی، انجام می‌دهد.[۷]

الگو،[۸] آن چیزی است که در یک گروه اجتماعی شکل‌گرفته، الگوها شیوه‌هایی از زندگی هستند کـه محصول فـرهنگ است و افراد به هنگام عمل به‌طور طبیعی با این الگوها سروکار دارند و اعمال آن‌ها با این الگوها تطبیق می‌یابد.[۹]

نوجوانی، به دوره گذر از کودکی به بزرگ‌سالی اطلاق می‌شود که محدوده سنی این دوره از ۱۲-۱۹ سالگی است.[۱۰]طبق آخرین آثار روانشناسی رشد[۱۱] دوره‌های رشد زندگی انسان را به دوره‌های مختلف (دوره کودکی، نوجوانی، جوانی، میان‌سالی، پختگی و پیری) تقسیم‌بندی کرده‌اند،[۱۲] که دراین‌بین دوره نوجوانی به دلیل حس استقلال‌طلبی و اجتماعی شدن نوجوان از حساسیت ویژه‌ای برخوردار است.

نوجوانی که تا دیروز والدین خود را بهترین الگو می‌دانسته امروز دیگر با به دست آوردن توانمندی‌های ذهنی جدید این‌گونه فکر نمی‌کند، بلکه برای هر آنچه می‌بیند و می‌شنود تجزیه‌وتحلیلی برای خود انجام می‌دهد و دنبال بهترین‌هاست، پس به دنبال الگویی حرکت می‌کند که او را بهترین و موردتوجه می‌بیند.

پرواضح است که نوجوانان در مسیر الگو گیری دچار آسیب‌هایی گردند و در تشخیص الگو خطا نمایند بنابراین باید به نوجوانان در شناسایی الگوی شایسته کمک نمود تا نوجوانان امروز، خود الگوهای شایسته آینده باشند. بحث از الگو در علوم مختلفی مثل روانشناسی، جامعه‌شناسی، اخلاق، علوم تربیتی و بعضی علوم دیگر مطرح است؛ ولی موضوع مطرح‌شده در نوشتار حاضر از بین علوم ذکرشده بیشتر مرتبط با رشته علوم تربیتی است.

حاصل سخن این پژوهش، با توجه به حساسیت نیاز نوجوانان به الگوهای شایسته در تربیت اخلاقی و اسلامی، پاسخ به این سؤالات است که نقش الگوها در تربیت اخلاقی نوجوانان با تأکید بر منابع اسلامی چیست؟  مبادی تأثیر الگوها در تربیت اخلاقی نوجوانان چیست؟ تأثیر الگوها در شکل‌گیری و تثبیت شناخت‌ها و بینش‌های اخلاقی نوجوانان چیست؟ مؤلفه‌های تأثیر الگوها در دوری نوجوانان از رذایل و گرایش به فضایل اخلاقی چیست؟ مؤلفه‌های تأثیر الگوها در رفتارهای اخلاقی نوجوانان چیست؟

[۱]. …یزَکِّیهِمْ وَ یعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَه…؛ «…و پاکشان گرداند و کتاب و حکمت بدیشان بیاموزد…». (سوره جمعه، آیه ۲).

[۲]. فَقَالَ رسول اللهo: «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکَارِمَ الْأَخْلَاقِ؛ براستى که من براى به کمال رساندن مکارم اخلاق مبعوث شده‌ام». (طبرسى، حسن بن فضل، مکارم الأخلاق،‌ ص ۸).

[۳]. ر.ک. مصباح یزدی، محمدتقی و دیگران؛ فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، ص ۳۶۵- ۳۷۰٫

[۴]. نوع دیگری از فرآیند الگوگیری با انگیزش شروع می‌شود، یعنی ابتدا انگیزه شخص برای الگوگیری از طرف الگوی مورد نظر به خاطر شخصیت و خصوصیتی که الگو دارد، برانگیخته می‌شود و سپس به سوی الگو گرایش پیدا می‌کند بعد از ایجاد انگیزش، بُعد رفتاری فعال می‌گردد و سپس در بینش‌افزایی و شناختش تأثیر می‌گذارد، که این مورد از الگوگیری از بحث پژوهش حاضر خارج است. (به طور مثال کودک ابتدا نماز خواندن والدین را می‌بیند و نسبت به آن گرایش پیدا می‌کند و بعد از گرایش به تقلید از والدین، اعمال رفتاری نماز را هر چند بدون ذکر انجام می‌دهد و در آخر بینش و شناخت نسبت به نماز پیدا می‌کند. (اقتباس از: جمعی از نویسندگان، تربیت دینی در جامعه اسلامی معاصر، گفتگوها، ص ۱۳۳).

[۵]. داوودی، محمد، تربیت اخلاقی، ج ۳، ص ۲۲٫

[۶]. موسوی خمینی;، روح الله، شرح چهل حدیث، ص ۵۱۰٫

[۷]. داوودی و حسینی زاده، محمد- علی، سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت:، ص ۲۱۵٫

[۸]. PATTERN

[۹]. آلن بـیرو،‌ تـرجمه بـاقر ساروخانی، فـرهنگ علوم اجـتماعی،‌ ص ۲۶۰٫

[۱۰]. هوکسما، سوزان نولن و همکاران، زمینه روانشناسی اتکینسون و هیلگارد، ج ۱، ص ۱۴۱٫

[۱۱]. مانند شافر، ۱۹۹۶؛ پاپالیا و الدز، ۱۹۹۵ و ۱۹۹۲؛ هافمن، پاریس و هال، ۱۹۹۴؛ کول، ۱۹۹۳؛ و بوکاتکو و داهلر، ۱۹۹۲٫

[۱۲]. لطف آبادی، حسین، روانشناسی رشد، ج ۲، ص ۷-۸٫

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “کتاب نقش الگوها در تربیت اخلاقی نوجوانان با تاکید بر منابع اسلامی”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *